Sifətin növləri

Author Gülçöhrə Abdulrəhmanova
Gülçöhrə Abdulrəhmanova
Oct 07, 2021 | 7 dəq oxu
ingilis-dilinde-sifet

   Xarici dildə danışarkən cümlə quruluşlarına fikir vermək lazımdır. Cümləni qurmaq üçün isə mütləq şəkildə qrammatikanı da öyrənmək önəmlidir. Bir dildə danışarkən nitqinizin səlis və düzgün olmasını istəyirsinizsə, həmin dilin qramatik quruluşuna da önəm verməlisiniz. Cümlələri qurarkən, sözləri yerinə görə istifadə edərkən biz qrammatik qaydalara riayət edərək bunu həyata keçiririk. Qrammatikanı bilməsək, dili müəyyən məqamlarda istifadə etmək bizim üçün çətinləşəcəkdir. İngilis dilinin qrammatikası digər xarici dillərlə müqayisədə daha asan şəkildə başadüşüləndir. Bu bloqda isə ingilis dilində ən çox istifadə edilən nitq hissələrindən biri olan sifətdən bəhs edəcəyəm. 

   İngilis dilində sifətin bildirdiyi məna, istifadə zamanı və məkanını ümumi keçərli şəkildə öyrənməliyik ki, ingilis dilində cümlə qurarkən bu təməl qaydalara riayət edərək daha az yanlışa yol vermiş olaq. Bəs sifət nədir? Sifət təyin etdiyi söz və söz birləşməsindən əvvəl gələn nitq hissəsidir. Və bu sözlər hamısı isim, yaxud da ismi birləşmələrdir. Аzәrbаycаn dilindә оlduğu kimi, ingilis dilində də şəхs və yа əşyаnı əlаmәtini, kеyfiyyәtini vә s. bildirәn sözlәrә sifәt (adjective) dеyilir. Rənglər, dad bildirən, forma bildirən bütün sözlər sifətdir. Məsələn: green, tasty, long, strong və s. Daha aydın şəkildə ifadə etmək üçün isə bir neçə nümunəyə nəzər yetirək:

-       Fresh fruit – Təzə meyvə

-       Wide and narrow streets – Geniş və dar küçələr

O cümlədən, ingilis dilində sifətlər əsli və nisbi olur.

 

  • Əsli sifətlər (Qualitative Adjectives)

 

   Məsələn: nice, beautiful, deep, thin, wide, ugly, bad və s. Bu qrupa daxil olan sifətlər əşyanın, yaxud canlının əqli və mənəvi cəhətdən keyfiyyətini, rəngini, dadını və s. bildirir. Bu sifətlər əlamət və keyfiyyət bildirir. Əsli sifətlər yalnız əlamət və keyfiyyət bildirmir, bununla yanaşı onların dərəcələrini də müəyyən edir. Bu sifətlər öz növbəsində üç dərəcəyə bölünür.

-       Adi dərəcə (positive degree )

-      Müqayisə dərəcəsi (comparative degree)

-      Üstünlük dərəcəsi (superlative degree)

Bu dərəcələrin ayrı-ayrılıqda hər birinə nəzər salaq. İlk olaraq, onu qeyd edim ki, bu dərəcələrin düzəldilməsi üçün ya şəkilçilərdən, ya da bəzi köməkçi nitq hissələrindən istifadə olunur.

  • Adi dərəcə - positive degree

   Bu dərəcənin düzədilməsi üçün heç bir morfoloji dəyişikliyə ehtiyac yoxdur. Ondan sadəcə iki əşyanın oxşarlığını, yaxud fərqliliyini bildirmək üçün istifadə olunur. Sifәtlәr аdi dәrәcәdә as… as. not so … as bаğlаyıcılаrı ilә işlәnәrәk müqаyisә оlunаn şәхs vә yа әşyаlаrın еyni dәrәcәli kеyfiyyәtә, әlаmәtә mаlik оlub-оlmаdığını bildirir. As… as bаğlаyıcısı müqаyisә оlunаn şәхs vә yа әşyаlаrın еyni kеyfiyyәt, yахud əlаmәtә mаlik оlduğunu, not so… as bаğlаyıcısı isә müqayisə оlunаn şәхs vә yа әşyаlаrın qеyri-bәrаbәr әlаmәt, kеyfiyyәtә mаlik оlduğunu bildirir. Məsələn: My assignment is as easy as yours.

  • Müqayisə və üstünlük dərəcəsi - Comparative and Superlative degrees

   Birhеcаlı sifәtlәrin müqаyisә dәrәcәsini düzәltmәk üçün оnlаrın sоnunа -er, üstünlük dәrәcәsini düzәltmәk üçün isә -est şәkilçisi аrtırılır. U hәrfi vә ya er, ow, Iе hәrf birlәşmәlәrindәn biri ilә qurtаrаn ikihеcаlı, еlәcә dә vurğusu sоn hеcаyа düşәn ikihеcаlı sifәtlәrin dә dәrәcә kаtеqоriyаsı sintеtik yоllа, yəni оnlаrın sоnunа müqаyisә dәrәcәsindә -er, üstünlük dәrәcәsindә isә -est şәkilçisi аrtırmаqlа düzәldilir: Məsələn: Happy-happier-happiest-xoşbəxt - daha xoşbəxt - ən xoşbəxt; Able - abler - ablest - bacarıqlı - daha bacarıqlı - ən bacarıqlı. Sifәtin müqаyisə dәrәcәsindә hәr hаnsı bir şәхs vә yа əşyаnın bаşqа bir şәхs, yахud әşyаdаn kеyfiyyәtcә аrtıq olduğunu göstərmək üçün istifadə olunur. Bu hаldа “than” bаğlаyıcısındаn istifаdə еdilir. Bu bаğlаyıcı dilimizә -dаn, -dәn bаğlаyıçısı, yахud -dan dаhа, -dәn dаhа tәrkibi ilә tәrcümә еdilir. Məsələn: His house is more expensive than mine -onun evi mənimkindən bahalıdır. 

   Аzәrbаycаn dilindә оlduğu kimi, ingilis dilindә dә üstünlük dәrәcәsi әşyа vә yа şәхsin оnun dахil оlduğu sinifdə әn yüksәk kеyfiyyәtә mаlik оlduğunu göstərir. E hәrfi ilә qurtаrаn sifәtlәrin müqаyisә vә üstünlük dәrәcә fоrmаsını düzәldәrkәn е hәrfi аtılır vә sifәtin sоnunа müvаfiq оlаrаq -er vә ya -est şәkilçisi аrtırılır, mәsәlәn: large - larger –largest. İndi isə ingilis dilində ən çox istifadə edilən bəzi sifətlər vardır ki, onları sizə təqdim edirəm: other(başqa), new(yeni), good(yaxşı), high(yüksək), old(qoca), great(böyük), American(Amerikalı), small(kiçik), large(geniş,böyük).      

 

  • Nisbi sifətlər- Relative adjectives

 

 Əsli sifətlərdən fərqli olaraq, nisbi sifətlərin dərəcələri yoxdur. Hətta onların sonuna - ly şəkilçisi artırmaqla zərf düzəltmək olmur. Bu cür sifətləri bir neçə suffiksin köməyi ilə düzəltmək olur. Məsələn: -en, -an, -ist, -ic, -ical.

  • Quruluşuna görə sifətlər

   Azərbaycan dilində olduğu kimi, ingilis dilində də sifətlər quruluşuna görə sadə, düzəltmə və mürəkkəb olmaqla üç qurupa bölünür. Sadə sifətlər adi dərəcədə olan sifətlərlə eynidir. Onlar ancaq bir kökdən ibarət olur: short, cold, strong və s. Düzəltmə sifətlər isə həm kök, həm də şəkilçidən ibarət olur. Bu şəkilçilər suffiks və prefiks adlanır. Suffiks sözün sonuna, prefiks isə əvvəlinə artırılır: comfortable, unkind, unmerciful. Düzəltmə sifət yaradan şəkilçilər məhsuldar və qeyi-məhsuldar olmaqla iki qrupa bölünür. Məhsuldar şəkilçilərə nümunə olaraq: less, ed, ish və s. göstərmək olar. Qeyri-məhsuldar şəkilçilərə isə nümunə olaraq: en, ful, ant, ous, some, məsələn: troublesome, doubtful, woolen və s. göstərmək olar.

İngilis dilində mürəkkəb (compound) sifətlər müxtəlif nitq hissələrinin birləşməsi nəticəsində yaranır. İndi isə size bir neçə vacib birləşmə ilə tanış edəcəm.

1) isim + sifət - snow-white; blood-thirsty.

2) isim + feli sifət – peace-keeping.

3) sifət + isim + ed – blue-eyed; light-hearted.

4) say + isim + ed - two-sided, two-tongued

 Ümid edirəm ki, ingilis dilini yeni öyrənməyə başlayanlar məqaləni oxuduqdan sonra sifət barədə ən sadə anlayışları bildilər. Növbəti bloqlarımda isə sizə daha ətraflı məlumat verəcəyəm. Bəyəndinizsə, rəy bildirməyi unutmayın.

Author Gülçöhrə Abdulrəhmanova
Gülçöhrə Abdulrəhmanova
Oct 07, 2021 | 7 dəq oxu


Əlaqəli məqalələr

Sayılan və Sayılmayan İsimlər
İNGİLİS DİLİ QRAMMATİKA

Sayilan və Sayilmayan İsimler (Countable and Uncountable Nouns)

Müəllif: Fidan Cəfərzadə
Nov 08, 2021 | 9 dəq oxu
İngilis Dilində Saylar
İNGİLİS DİLİ QRAMMATİKA

İNGİLİS DİLİNDƏ SAYLAR HAQQINDA

Müəllif: Nərmin Musazadə
Nov 08, 2021 | 6 dəq oxu